Współczesny świat sprzyja zachowaniom, które mogą łatwo wymknąć się spod kontroli. Kompulsywne jedzenie, zakupoholizm czy hazard - mogą rozwijać się latami – alarmują specjaliści. Takie nawyki określa się uzależnieniami behawioralnymi, o których mówimy w tym tygodniu w cyklu „Twoje Zdrowie w Faktach RMF FM”.
Osoba uzależniona odczuwa silny przymus wykonywania danej czynności i ma trudność z kontrolowaniem swojego zachowania. Z czasem aktywność ta zaczyna dominować nad innymi obszarami życia.
Uzależnienie od internetu i mediów społecznościowych
Nadmierne korzystanie z internetu może prowadzić do zaniedbywania obowiązków, problemów ze snem czy izolacji społecznej. Szczególnie niebezpieczne bywa kompulsywne sprawdzanie powiadomień, publikowanie treści oraz potrzeba ciągłej obecności online.
Uzależnienie od gier komputerowych
Problem ten dotyczy zarówno dzieci i młodzieży, jak i dorosłych. Wielogodzinne granie może prowadzić do pogorszenia relacji rodzinnych, trudności w nauce lub pracy oraz zaburzeń emocjonalnych.
Zakupoholizm
Kompulsywne robienie zakupów daje chwilową poprawę nastroju, jednak często kończy się poczuciem winy i problemami finansowymi. Zakupy stają się sposobem radzenia sobie ze stresem, samotnością lub obniżonym samopoczuciem.
Uzależnienie od hazardu
Hazard należy do najpoważniejszych uzależnień behawioralnych. Może prowadzić do utraty oszczędności, zadłużenia, konfliktów rodzinnych, a nawet depresji.
Uzależnienie od pracy
Pracoholizm często bywa społecznie akceptowany, jednak nadmierne zaangażowanie zawodowe kosztem życia prywatnego może negatywnie wpływać na zdrowie psychiczne i fizyczne.
Choć rodzaje uzależnień mogą się różnić, wiele objawów pozostaje wspólnych. Alarmujące sygnały to między innymi:
- utrata kontroli nad czasem poświęcanym na daną czynność,
- silny przymus wykonywania określonego zachowania,
- rozdrażnienie lub niepokój przy próbie ograniczenia aktywności,
- zaniedbywanie obowiązków i relacji,
- ukrywanie problemu przed bliskimi,
- powracanie do nawyku mimo negatywnych konsekwencji.
Przyczyny uzależnień są zwykle złożone. Znaczenie mogą mieć:
- przewlekły stres,
- samotność i trudności w relacjach,
- niska samoocena,
- depresja lub zaburzenia lękowe,
- potrzeba szybkiej poprawy nastroju.
W wykonywaniu określonych czynności mózg otrzymuje dawkę dopaminy - neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za odczuwanie przyjemności i nagrody. Z czasem organizm zaczyna domagać się coraz częstszego powtarzania danego zachowania.
Najważniejszym krokiem jest uświadomienie sobie problemu. Wiele osób przez długi czas bagatelizuje objawy, tłumacząc swoje zachowanie stresem, hobby lub stylem życia.
Psychoterapia
Najskuteczniejszą formą leczenia jest psychoterapia, szczególnie terapia poznawczo-behawioralna. Pomaga ona zrozumieć mechanizmy uzależnienia, nauczyć się kontroli impulsów i wypracować zdrowe sposoby radzenia sobie z emocjami.
Wsparcie bliskich
Ogromne znaczenie ma wsparcie rodziny i przyjaciół. Krytyka czy ocenianie zwykle pogłębiają problem, natomiast rozmowa i motywowanie do podjęcia leczenia mogą znacząco pomóc.
