W tym tygodniu w cyklu „Twoje Zdrowie w Faktach RMF FM” zajmujemy się problemami urologicznymi. Naszym ekspertem będzie dr Tomasz Wiatr, urolog z Oddziału Klinicznego Urologii i Urologii Ogólnej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie.

dr Tomasz Wiatr /Monika Kamińska /RMF FM


Czym jest prostata?

Stercz, (po łacinie prostata), to nieparzysty gruczoł wielkości kasztana umiejscowiony poniżej pęcherza moczowego, w miednicy mniejszej. Składa się z dwóch płatów oddzielonych bruzdą centralną wyczuwalną w badaniu przezodbytniczym, a sporadycznie może również występować płat środkowy wpuklający się do światła pęcherza moczowego. Miąższ gruczołu krokowego tworzą elementy gruczołowe, oraz zrąb zbudowany z tkanki łącznej i włókien mięśni gładkich. Jest częścią składową męskiego układu płciowego. Jego wydzielina to mętna biaława ciecz, w której zawieszone są plemniki, umożliwiając im tym samym poruszanie.

Jakie problemy związane z prostatą najczęściej dotykają mężczyzn?

Najczęstsze problemy z którymi borykają się mężczyźni to łagodny rozrost stercza (BPH-benign prostatic hyperplasia) i rak gruczołu krokowego.

Jak wykryć raka?

Podstawowymi narzędziami diagnostycznymi pozwalającymi rozpoznać raka gruczołu krokowego są: badanie gruczołu palcem przez odbytnicę ( digital rectal egzamination - DRE) i oznaczenie stężenia swoistego antygenu sterczowego (prostate specific anigen - PSA) w surowicy krwi. Ostateczne rozpoznanie stawia się na podstawie obecności gruczolakoraka w wycinkach stercza pobranych metodą biopsji rdzeniowej  lub w preparatach pooperacyjnych. Badanie histopatologiczne rdzeni tkankowych pozwala na określenie stopnia histologicznej złośliwości guza i zasięg nowotworu.

Badanie palcem przez odbytnicę (per rectum), którego istotą jest ocena wielkości, spoistości, kształtu i bolesności gruczołu krokowego. W warunkach prawidłowych wyczuwa się dobrze odgraniczony, elastyczny, symetryczny gruczolak z wyraźnie badalną bruzdą międzypłatową. Znacznie powiększony gruczoł krokowy, równomiernie wzmożonej konsystencji świadczy o łagodnym rozroście gruczołu krokowego. Wszelkie anomalie od tego stanu, zwłaszcza asymetryczne obszary o wzmożonej konsystencji mogą sugerować przede wszystkim nowotwór. Większość ognisk raka gruczołu krokowego znajduje się w strefie obwodowej i dlatego można je wykryć na podstawie właśnie badania per rectum. U 18% pacjentów rak stercza wykrywany jest tylko na podstawie nieprawidłowego wyniku DRE niezależnie od poziomu PSA.

Rozpoznanie raka gruczołu krokowego zostało zrewolucjonizowane po wprowadzeniu oznaczania PSA w surowicy, który nie jest biologicznym znacznikiem (markerem) swoistym dla raka stercza, jest natomiast swoisty dla tkanki gruczołowej prostaty.

Jakie są najczęstsze objawy?

Rak gruczołu krokowego w niskim stopniu zaawansowania klinicznego na ogół nie powoduje objawów klinicznych. U niektórych chorych stwierdza się objawy i dolegliwości ze strony dolnych dróg moczowych, będące raczej następstwem współistnienia łagodnego rozrostu stercza.  Mogą się manifestować pod postacią częstomoczu dziennego lub nocnego, wąskiego strumienia moczu, wydłużenia czasu oddawania moczu, lub gwałtownymi parciami na pęcherz moczowy. Niektórzy chorzy mają uczucie niecałkowitego opróżnienia pęcherza moczowego. W przypadku uogólnionego raka gruczołu krokowego pierwszym objawem mogą być bóle kostne w przebiegu przerzutów.