Wpływ probiotyków na zdrowie człowieka jest analizowany już od wielu lat. Liczne badania potwierdziły korzystne działanie wybranych szczepów bakterii na mikrobiotę człowieka. Udowodniona jest ich skuteczność w leczeniu biegunek, zaparć, zapaleń jelit, a także po antybiotykoterapii. Jak się okazuje poprawne funkcjonowanie układu pokarmowego wpływa na kondycję całego organizmu człowieka. Dlatego tak ważna jest troska o zachowanie równowagi mikrobioty. Poza właściwą dietą i aktywnością fizyczną na układ pokarmowy dobroczynny wpływ ma stosowanie właściwych probiotyków. Sprawdź, jak probiotyki oddziałują na układ pokarmowy i cały organizm. Ich działanie wyjaśnia nasz ekspert - gastroenterolog, dr nauk medycznych Maria Janiak z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Dobroczynna mikrobiota i dysbioza - matka wszystkich chorób

Organizm człowieka to środowisko życia wielu pożytecznych bakterii, które mają dobroczynny wpływ na nasze zdrowie. Co ciekawe tych mikroorganizmów są miliardy! Liczba bakterii bytujących w człowieku 10-krotnie przewyższa liczbę komórek, z których zbudowane jest nasze ciało. Wszystkie mikroorganizmy, które zasiedlają nasz organizm oraz ich geny określane są jako mikrobiota. Natomiast mikrobiom to są geny bakterii należących do mikrobioty. Co ciekawe, mikrobiom bakterii, które zamieszkują organizm człowieka, to aż 3 miliony genów, czyli 150 razy więcej niż liczba genów człowieka.

Mikrobiotę najczęściej kojarzymy z jelitami i układem pokarmowym, jednak mikrobiota znajduje się także na skórze, w drogach oddechowych i w drogach rodnych. Jak mówi gastroenterolog z Katedry i Klinki Gastroenterologii i Hepatologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, dr Maria Janiak: “W skład mikrobioty człowieka wchodzi aż 1000 gatunków bakterii, ale jako dominujące uznawane jest około 200."

Mikrobiota, szczególnie ta jelitowa, kształtuje się od wczesnego dzieciństwa, nawet już w życiu płodowym i wpływa na funkcjonowanie całego organizmu. Dlatego często mówi się, że “nasza odporność znajduje się w jelitach". Problem pojawia się, gdy równowaga mikrobioty zostaje zaburzona. Najczęściej jest to spowodowane działaniem człowieka - m.in. złą dietą, długotrwałym przyjmowaniem leków, antybiotykoterapią. To zaburzenie równowagi określane jest jako dysbioza. Jest to stan, w którym liczba przyjaznych bakterii spada na rzecz wzrostu liczby bakterii chorobotwórczych. Dysbioza jelitowa wpływa na funkcjonowanie całego organizmu m.in. przez obniżenie odporności, pogorszenie skuteczności leczenia w chorobach przewlekłych, a także negatywnie wpływa na naszą psychikę oraz na pracę mózgu. W wyniku dysbiozy jelitowej mogą się rozwinąć  poważne zaburzenie układu pokarmowego, w tym choroby zapalne jelit, choroba wrzodowa, zespół jelita drażliwego, a nawet nowotwory żołądka i jelita grubego.

Jak działa oś mózgowo-jelitowa?

Jak się okazuje, jelita i mózg komunikują się ze sobą przez tzw. oś mózgowo-jelitową, która składa się z komórek nerwowych (neuronów), hormonów (wchodzących w skład układu dokrewnego) oraz komórek układu odpornościowego. Dzięki tej “autostradzie komunikacyjnej" nasz mózg otrzymuje informacje w jakim stanie jest nasze ciało i podejmuje adekwatne reakcje. Dlatego zaburzenie równowagi mikrobioty wpływają bezpośrednio na stan całego organizmu.

Jak przeciwdziałać problemom z dysbiozą? Oczywiście najlepiej zmienić nawyki żywieniowe - jeść regularnie, ograniczyć spożywanie produktów wysoko przetworzonych, fast foodów oraz słodzonych napojów gazowanych, a także spożywać odpowiednią ilość wody. Można także wspomagać się suplementacją probiotykami, a już szczególnie w stanach chorobowych.

Co to są probiotyki i jak działają na nasze jelita?

Probiotyki, nazywane także “dobrymi bakteriami", to żywe kultury bakterii, które podane w odpowiedniej ilości, mają korzystny wpływ na zdrowie człowieka. Jak działają probiotyki? Jak tłumaczy dr Maria Janiak z Katedry i Klinki Gastroenterologii i Hepatologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego - “Komórki bakterii zawarte w probiotykach przylegają do komórek nabłonka jelitowego i namnażają się. W ten sposób zabierają miejsce do rozwoju mikroorganizmom chorobotwórczym."

Bakterie probiotyczne korzystnie wpływają na układ pokarmowy, przede wszystkim poprawiają pasaż jelitowy, odnawiają nabłonek jelitowy oraz hamują namnażanie się bakterii patogennych.

Preparaty probiotyczne różnią się ze względu na liczbę szczepów bakterii, które zawierają. Z tego względu dzielimy je na preparaty monoszczepowe i wieloszczepowe. Probiotyki wieloszczepowe zawierają kombinację kilku szczepów dobroczynnych bakterii, dobranych w odpowiednich proporcjach, zaś monoszczepowe tylko jeden. Probiotyki wieloszczepowe stosowane są m.in. w przypadku chorób zapalnych jelit, i innych zaburzeń żołądkowo-jelitowych, w tym zapalenia żołądka, choroby wrzodowej, zespołu jelita drażliwego, a nawet rak jelita grubego. Polecane są także w czasie antybiotykoterapii - już od pierwszego dnia.

Probiotyki w leczeniu chorób jelit

Choroby jelit mogą wpływać na homeostazę całego organizmu. Często mówi się, że gdy chorują jelita, choruje cały organizm. Jak podkreśla dr Janiak - “najczęstsze choroby jelit to rak jelita grubego, nieswoiste choroby zapalne jelit, choroba uchyłkowa jelit i zespół jelita nadwrażliwego."  


Nieswoiste choroby zapalne jelit i zespół jelita drażliwego

Nieswoiste choroby zapalne jelit (IBD) jest to grupa chorób, które rozwijają się w następstwie nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej na czynniki środowiskowe u osób predestynowanych genetycznie. Ich objawy to zmiany i owrzodzenia ścian przewodu pokarmowego oraz nawracające, przewlekłe biegunki, bóle brzucha, obniżenie masy ciała. Wśród tej grupy wyróżniamy pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego (colitis ulcerosa), nieco mniejszą grupę z chorobą Leśniowskiego-Crohna oraz z nieokreślonym zapaleniem okrężnicy.

Nieswoiste choroby zapalne jelit stanowią duży problem. Według dr Janiak “w najbliższych latach spodziewamy się zwiększenia liczby chorych nawet do 350 tys. w skali kraju. (...) Te choroby możemy nazwać chorobami cywilizacyjnymi - są to choroby, które charakteryzują się dużą dynamiką tempa wzrostu wskaźników epidemiologicznych."

W przypadkach nieswoistych chorób zapalnych jelita grubego podstawowe metody leczenia to stosowanie preparatów kwasu 5-aminosalicylowego i sterydów, leczenie immunomodulujące i biologiczne oraz leczenie chirurgiczne. Ważnym elementem wspomagającym leczenie tych schorzeń jest stosowanie przez pacjenta odpowiedniej diety oraz odpowiednio dobranych probiotyków. Jak mówi dr Janiak - “udowodnione jest, że odpowiednio dobrana mieszanina probiotyczna indukuje remisję u pacjentów z aktywnym wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego w ponad 77%."

Kolejna z chorób układu pokarmowego, która często dotyka osoby z krajów wysoko rozwiniętych, to zespół jelita nadwrażliwego (IBS). Etiologia tej choroby nie jest do końca poznana. Najczęściej występujące objawy to ból brzucha, wzdęcia, nadmierne gazy, biegunki lub zaparcia. Zespół jelita drażliwego występuje w 3 postaciach: biegunkowej, zaparciowej i postaci mieszanej. Na tę chorobę na całym świecie choruje co 10 dorosły człowiek, a częstotliwość występowania jest szczególnie wysoka w krajach zachodnich.

Leczenie IBS polega przede wszystkim na wdrożeniu odpowiedniej diety, wyeliminowaniu czynników stresowych oraz przyjmowaniu probiotyków i leków łagodzących objawy. Należy zrezygnować z produktów drażniących, które wywołują objawy chorobowe oraz wspomagać mikrobiotę jelitową suplementacją probiotykami. Dr Janiak tłumaczy, że stosowanie liofilizowanych kultur bakterii, dobranych w odpowiednich proporcjach, może wpływać na zmniejszenie dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

W tym celu warto sięgnąć po probiotyk wieloszczepowy, jakim jest Vivomixx®. Preparat zawiera unikalną kompozycję 8 szczepów bakterii o bardzo wysokim stężeniu. Jest to silnie skoncentrowana mieszanina probiotyczna, której skład został skomponowany przez profesora chorób infekcyjnych i immunologii Claudio De Simone. Szczepy zostały dobrane pod kątem ich indywidualnych właściwości oraz możliwości synergii działania. Formuła profesora De Simone (De Simone Formulation) to kompozycja bakterii: Lactobacillus delbrueckii, ssp. bulgaricus DSM24734®, Streptococcus thermophilus DSM24731®, Bifidobacterium longum DSM24736®, Bifidobacterium breve DSM24732®, Bifidobacterium infantis DSM24737®, Lactobacillus acidophilus DSM24735®, Lactobacillus plantarum DSM24730® i Lactobacillus paracasei DSM24733®. Taki skład zapewnia niezwykle szerokie spektrum oddziaływania na organizm.

Jak dbać o jelita i mikrobiotę jelitową?

Nie ma skutecznej metody zapobiegania chorobom jelit, jednak ich kondycję można wspomagać. Podstawą jest właściwa dieta oraz aktywność fizyczna - “jelita lubią ruch" - podkreśla dr Janiak. Warto do posiłków włączyć prebiotyki, które sprzyjają rozwojowi dobroczynnych bakterii w jelicie grubym. Są to np. skrobia, błonnik pokarmowy, a także sacharydy z grupy inuliny, które znajdują się w pszenicy, cebuli, czosnku, bananach, cykorii, porach czy szparagach. Poza prebiotykami należy dbać o żywność zawierającą żywe kultury bakterii - jogurty, kefiry i warzywa fermentowane (kiszonki). W przypadku jakichkolwiek zaburzeń warto sięgać po sprawdzone i przebadane probiotyki.

Pamiętajmy, że układ pokarmowy, poza przyswajaniem składników pokarmowych, pełni również niezwykle istotną funkcję w procesach odpornościowych organizmu. Dlatego musimy zwracać większą uwagę na zdrowie naszych jelit, a dzięki temu cały nasz organizm będzie funkcjonował lepiej.


Materiał powstał we współpracy z firmą Pharmabest Sp. z o. o. na podstawie rozmowy z Ekspertem.